ماه سوم بارداری، آخرین ماه سه‌ماهه اول است؛ ماهی که جنین با سرعت زیادی رشد می‌کند و شکل ظاهری بدنش کم‌کم مشخص‌تر می‌شود. در همین چند هفته، اندام‌های اصلی که در هفته‌های قبل شروع به شکل‌گیری کرده‌اند، به رشد و تکامل خود ادامه می‌دهند و جفت نیز نقش مهم‌تری در تغذیه جنین پیدا می‌کند.
برای مادر هم این ماه می‌تواند پر از تغییر باشد؛ تهوع و خستگی ممکن است همچنان ادامه داشته باشند، اما بسیاری از زنان در پایان ماه سوم و نزدیک شدن به سه‌ماهه دوم، کم‌کم احساس انرژی بیشتری می‌کنند.
در این قسمت از مجموعه «همه چیز درباره بارداری ماه‌به‌ماه» هرموساکیدز، هفته‌های ۹ تا ۱۲ بارداری را بررسی می‌کنیم و به مهم‌ترین سوالات مادران درباره رشد جنین، علائم بارداری، تغذیه، مراقبت‌ها و آزمایش‌های این دوره پاسخ می‌دهیم.
توجه: این مطلب جنبه آموزشی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص یا توصیه پزشک و ماما نیست. شرایط هر بارداری می‌تواند متفاوت باشد.
قبل از ماه سوم، ماه دوم بارداری را خوانده‌اید؟
اگر هنوز مقاله ماه دوم را نخوانده‌اید، پیشنهاد می‌کنیم قبل از ادامه این مطلب، نگاهی به آن بیندازید.
در مقاله «ماه دوم بارداری؛ از هفته پنجم تا هشتم» درباره اولین تغییرات مهم بدن مادر، رشد اولیه مغز و اندام‌های جنین، تهوع، تغذیه، اسیدفولیک و مراقبت‌های مهم این دوره صحبت کرده‌ایم.
[مطالعه مقاله ماه دوم بارداری ←]
ماه سوم بارداری چند هفته است؟
ماه سوم بارداری معمولاً شامل:
- هفته نهم
- هفته دهم
- هفته یازدهم
- هفته دوازدهم
است.
با پایان هفته دوازدهم، مادر تقریباً به پایان سه‌ماهه اول رسیده است و وارد مرحله‌ای می‌شود که بسیاری از زنان در آن احساس بهتری نسبت به هفته‌های ابتدایی پیدا می‌کنند.
هفته نهم بارداری؛ جنین دیگر آن‌قدر هم کوچک نیست!
در هفته نهم، جنین همچنان بسیار کوچک است، اما رشد آن با سرعت زیادی ادامه دارد.
چشم‌ها در حال رشد هستند و ظاهر صورت کم‌کم مشخص‌تر می‌شود. رشد اندام‌های مختلف بدن نیز ادامه دارد.
در این هفته، هورمون‌های بارداری همچنان می‌توانند علائمی مانند تهوع و خستگی ایجاد کنند. طبق اطلاعات NHS، در حوالی هفته نهم سطح هورمون hCG در بدن به اوج خود می‌رسد و همین تغییرات هورمونی می‌تواند باعث تداوم بعضی علائم بارداری شود.
جنین در هفته نهم چقدر است؟
در هفته نهم، اندازه جنین تقریباً به اندازه یک توت‌فرنگی است. البته اندازه دقیق جنین در افراد مختلف و بر اساس سن دقیق بارداری می‌تواند متفاوت باشد.
هفته دهم بارداری؛ رشد بدن جنین ادامه دارد
در هفته دهم، بارداری وارد مرحله‌ای می‌شود که رشد و تکامل جنین با سرعت زیادی ادامه دارد.
رحم نیز بزرگ‌تر شده و ممکن است مادر متوجه نفخ، احساس پری شکم یا کمی تغییر در اندازه دور کمر شود. در این هفته رحم تقریباً به اندازه یک پرتقال بزرگ توصیف شده است.
افزایش پروژسترون می‌تواند عضلات دستگاه گوارش را شل‌تر کند و در نتیجه بعضی زنان دچار:
- نفخ
- آروغ
- گاز معده
- سوءهاضمه
- سوزش سر دل
شوند.
هفته یازدهم بارداری؛ جفت نقش مهم‌تری پیدا می‌کند
در هفته یازدهم، رشد جنین همچنان ادامه دارد و بدن مادر نیز تغییرات بیشتری را تجربه می‌کند.
یکی از اتفاقات مهم این دوره، نقش پررنگ‌تر جفت است. جفت وظیفه رساندن مواد مغذی و اکسیژن به جنین و کمک به دفع مواد زائد را بر عهده دارد.
در این هفته ممکن است مادر احساس کند شکمش کمی تغییر کرده است، اما هنوز تفاوت اندازه شکم در افراد مختلف بسیار زیاد است.
ممکن است بعضی زنان هنوز هیچ برجستگی مشخصی نداشته باشند و برخی دیگر کمی افزایش اندازه دور شکم را مشاهده کنند.
هفته دوازدهم بارداری؛ پایان سه‌ماهه اول نزدیک است
هفته دوازدهم برای بسیاری از مادران نقطه عطف مهمی است.
جنین اکنون تقریباً به اندازه یک آلو است و رشد بدنش ادامه دارد. جفت نیز در این مرحله نقش مهمی در تغذیه جنین پیدا کرده است.
از طرف دیگر، ممکن است علائم اولیه مانند تهوع کم‌کم کاهش پیدا کنند و اشتها بیشتر شود.
البته این اتفاق برای همه زنان یکسان نیست؛ بعضی افراد ممکن است تهوع و خستگی را همچنان تجربه کنند.
در پایان ماه سوم، جنین چه تغییراتی کرده است؟
تا پایان هفته دوازدهم، جنین دیگر فقط مجموعه‌ای از سلول‌های در حال شکل‌گیری نیست؛ ساختار بدن آن بسیار مشخص‌تر شده است.
در این مرحله:
- اندام‌های اصلی بدن شکل گرفته‌اند و به رشد ادامه می‌دهند.
- دست‌ها و پاها شکل مشخص‌تری پیدا کرده‌اند.
- صورت جنین مشخص‌تر شده است.
- مغز و سیستم عصبی همچنان در حال رشد هستند.
- جفت نقش مهمی در تأمین مواد مورد نیاز جنین دارد.
- جنین می‌تواند حرکات کوچکی داشته باشد، اما مادر معمولاً هنوز این حرکات را احساس نمی‌کند.
این نکته مهم است که شکل‌گیری اندام‌ها به معنی کامل شدن آنها نیست؛ رشد و بلوغ بسیاری از اندام‌ها در ماه‌های بعدی نیز ادامه خواهد داشت.
آیا مادر در ماه سوم شکم دارد؟
این سوال یکی از رایج‌ترین سوالات مادران است.
پاسخ کوتاه این است:
بستگی دارد!
اندازه شکم در ماه سوم به عوامل مختلفی مانند وضعیت بدن مادر، تعداد بارداری‌های قبلی، قدرت عضلات شکم، نفخ و شرایط فردی بستگی دارد.
بنابراین اگر در هفته دوازدهم هنوز شکم شما خیلی کوچک است، جای نگرانی نیست.
از طرف دیگر، اگر کمی تغییر در فرم شکم احساس می‌کنید نیز می‌تواند طبیعی باشد.
علائم بارداری در ماه سوم چیست؟
علائم ماه سوم ممکن است برای هر مادر متفاوت باشد.
برخی از شایع‌ترین علائم عبارت‌اند از:
تهوع و استفراغ
ممکن است هنوز ادامه داشته باشد، اگرچه در بسیاری از زنان به تدریج کاهش پیدا می‌کند.
خستگی
خستگی همچنان می‌تواند یکی از علائم اصلی باشد.
حساسیت سینه‌ها
ممکن است سینه‌ها بزرگ‌تر یا حساس‌تر شوند.
تکرر ادرار
نیاز به دفع ادرار بیشتر از قبل می‌تواند ادامه داشته باشد.
نفخ و سوزش معده
تغییرات هورمونی می‌توانند روی دستگاه گوارش تأثیر بگذارند.
تغییر اشتها
ممکن است برخی غذاها همچنان برایتان ناخوشایند باشند یا برعکس، اشتهایتان بیشتر شود.
تغییرات خلقی
تغییرات هورمونی، خستگی و احساسات مربوط به بارداری می‌توانند روی خلق‌وخو تأثیر بگذارند.
آیا تهوع در ماه سوم باید تمام شود؟
نه لزوماً.
بسیاری از زنان در نزدیکی پایان سه‌ماهه اول احساس بهتری پیدا می‌کنند، اما ممکن است تهوع تا هفته‌های بعد نیز ادامه داشته باشد.
اگر تهوع و استفراغ شدید باشد و نتوانید غذا یا مایعات را در بدن نگه دارید، باید با پزشک یا ماما مشورت کنید.
تغذیه در ماه سوم بارداری چگونه باشد؟
در ماه سوم نیز کیفیت تغذیه اهمیت زیادی دارد.
قرار نیست «برای دو نفر» غذا بخورید؛ هدف این است که مواد مغذی مورد نیاز بدن و جنین را از یک رژیم متنوع و متعادل دریافت کنید. ACOG نیز بر مصرف انواع مواد غذایی از گروه‌های مختلف به جای دو برابر کردن حجم غذا تأکید می‌کند.
در رژیم غذایی خود تا حد امکان از موارد زیر استفاده کنید:
- میوه‌های متنوع
- سبزیجات
- غلات کامل
- حبوبات
- تخم‌مرغ کاملاً پخته
- گوشت و مرغ کاملاً پخته
- ماهی‌های کم‌جیوه
- لبنیات پاستوریزه
- مغزها و دانه‌ها
همچنین باید اصول ایمنی غذایی را رعایت کنید و از غذاهای خام یا نیم‌پز و محصولات غیرپاستوریزه که می‌توانند خطر عفونت‌های غذایی را افزایش دهند، پرهیز کنید.
اسیدفولیک در ماه سوم؛ هنوز ادامه دارد؟
اگر پزشک یا ماما مصرف اسیدفولیک یا مکمل دوران بارداری را توصیه کرده است، آن را طبق دستور ادامه دهید.
اسیدفولیک یکی از مهم‌ترین مواد مغذی در اوایل بارداری است و به کاهش خطر نقص‌های لوله عصبی کمک می‌کند. مکمل دوران بارداری معمولاً باید حداقل ۴۰۰ میکروگرم اسیدفولیک داشته باشد، مگر اینکه پزشک به دلیل شرایط خاص دوز دیگری تجویز کرده باشد.
در ماه سوم چقدر آب بنوشیم؟
کم‌آبی بدن می‌تواند به‌خصوص در صورت تهوع و استفراغ مشکل‌ساز شود.
بهتر است در طول روز به صورت منظم مایعات مصرف کنید.
اگر نوشیدن مقدار زیادی آب در یک نوبت باعث تهوع می‌شود، می‌توانید مقدار کمتری را در دفعات بیشتر بنوشید.
در صورت استفراغ شدید، خشکی دهان، ادرار بسیار کم یا علائم کم‌آبی، با پزشک تماس بگیرید.
آیا در ماه سوم بارداری می‌توان ورزش کرد؟
در بسیاری از بارداری‌های سالم، فعالیت بدنی مناسب می‌تواند ادامه پیدا کند.
اما اگر قصد شروع ورزش جدید، ورزش سنگین یا فعالیتی با احتمال افتادن یا آسیب دارید، بهتر است ابتدا با پزشک یا ماما مشورت کنید.
اگر هنگام فعالیت با علائم غیرعادی مانند درد شدید، خونریزی، سرگیجه قابل توجه یا تنگی نفس غیرمعمول مواجه شدید، فعالیت را متوقف کرده و برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید.
آزمایش‌های ماه سوم بارداری چیست؟
ماه سوم یکی از دوره‌های مهم برای مراقبت‌های دوران بارداری و بررسی‌های اولیه است.
بسته به کشور، سیستم مراقبت پزشکی، شرایط مادر و نظر پزشک، ممکن است آزمایش‌های خون و ادرار، اندازه‌گیری فشار خون و بررسی‌های مربوط به سلامت مادر و جنین انجام شود.
همچنین ممکن است درباره غربالگری‌های دوران بارداری با مادر صحبت شود.
نوع و زمان این آزمایش‌ها برای همه افراد یکسان نیست؛ بنابراین بهتر است برنامه بررسی‌ها را با پزشک یا ماما هماهنگ کنید.
سونوگرافی در ماه سوم چه چیزی را نشان می‌دهد؟
ممکن است پزشک در این دوره سونوگرافی را برای بررسی رشد و وضعیت بارداری تجویز کند.
یکی از سونوگرافی‌های مهم اوایل بارداری، سونوگرافی تعیین سن بارداری است که معمولاً در بازه حدود ۸ تا ۱۴ هفته انجام می‌شود، البته زمان آن می‌تواند با توجه به شرایط فرد متفاوت باشد.
سونوگرافی و سایر آزمایش‌ها باید بر اساس شرایط بارداری و برنامه پزشک انجام شوند.
آیا در ماه سوم می‌توان جنسیت جنین را فهمید؟
برای بسیاری از والدین این یکی از هیجان‌انگیزترین سوال‌هاست!
در ماه سوم، برای تشخیص جنسیت با سونوگرافی معمولی هنوز ممکن است زود باشد و نتیجه به سن دقیق بارداری، وضعیت جنین و نوع بررسی بستگی دارد.
برخی آزمایش‌های غربالگری خون نیز می‌توانند اطلاعاتی درباره کروموزوم‌های جنسی ارائه کنند، اما این موضوع باید با پزشک درباره نوع آزمایش و کاربرد آن مطرح شود.
بنابراین بهتر است برای اعلام قطعی جنسیت فقط به یک حدس یا تصویر زودهنگام سونوگرافی تکیه نکنید.
در ماه سوم چه داروهایی مصرف کنیم؟
حتی اگر قبلاً دارویی را بدون نسخه مصرف می‌کردید، در دوران بارداری بهتر است قبل از مصرف آن با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
این موضوع شامل:
- مسکن‌ها
- داروهای سرماخوردگی
- داروهای گیاهی
- مکمل‌ها
- داروهای بدون نسخه
نیز می‌شود.
از طرف دیگر، اگر دارویی برای بیماری خاصی به صورت منظم مصرف می‌کنید، خودسرانه آن را قطع نکنید؛ ACOG توصیه می‌کند داروهای مصرفی در دوران بارداری با پزشک بررسی شوند و قطع ناگهانی برخی داروها نیز می‌تواند مشکل‌ساز باشد.
خواب و استراحت در ماه سوم
خستگی در سه‌ماهه اول بسیار رایج است.
اگر احساس خستگی می‌کنید، استراحت کافی داشته باشید و از خودتان انتظار نداشته باشید مانند قبل از بارداری انرژی داشته باشید.
با نزدیک شدن به سه‌ماهه دوم، بسیاری از زنان متوجه افزایش انرژی خود می‌شوند، هرچند این تغییر برای همه یکسان نیست.
حال روحی مادر در ماه سوم مهم است
بارداری فقط تغییرات فیزیکی نیست.
نگرانی درباره سلامت جنین، زایمان، آینده کودک یا تغییرات زندگی می‌تواند احساسات مختلفی ایجاد کند.
اگر احساس اضطراب، غمگینی یا نگرانی شدید دارید، آن را پنهان نکنید. صحبت کردن با همسر، خانواده، ماما یا پزشک می‌تواند کمک‌کننده باشد.
سلامت روان نیز بخشی از مراقبت‌های دوران بارداری است.
چه علائمی در ماه سوم نیاز به مراجعه فوری دارند؟
برخی علائم در بارداری نیازمند ارزیابی سریع پزشکی هستند.
اگر با مواردی مانند:
- خونریزی قابل توجه
- درد شدید شکم یا لگن
- غش یا سرگیجه شدید
- درد شدید و غیرمعمول
- تب یا احساس بیماری شدید
- استفراغ شدید و ناتوانی در نگه داشتن مایعات
- سردرد شدید و مداوم یا همراه با علائم نگران‌کننده
مواجه شدید، با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرید.
در صورت بروز علائم هشدار جدی، مراجعه فوری پزشکی اهمیت دارد.
آیا در ماه سوم وقت خرید سیسمونی است؟
هنوز لازم نیست برای خرید همه وسایل نوزاد عجله کنید.
ماه سوم بیشتر زمان آشنایی با نیازهای بارداری و مراقبت از سلامت مادر و جنین است.
اما اگر دوست دارید از همین حالا برنامه‌ریزی کنید، می‌توانید کم‌کم درباره وسایل ضروری نوزاد تحقیق کنید و لیستی از چیزهایی که واقعاً لازم دارید تهیه کنید.
در هرموساکیدز هم می‌توانید در ماه‌های آینده با انواع لباس‌های نوزادی، وسایل کاربردی و محصولات سیسمونی آشنا شوید و انتخاب‌هایتان را با آرامش بیشتری انجام دهید.
بهتر است خرید سیسمونی را مرحله‌به‌مرحله انجام دهید تا هم انتخاب‌های دقیق‌تری داشته باشید و هم هزینه‌های غیرضروری روی دستتان نماند. 🤍
چک‌لیست ماه سوم بارداری
☐ ادامه مصرف مکمل‌های تجویزشده
☐ توجه به تغذیه متنوع و متعادل
☐ نوشیدن آب کافی
☐ استراحت و خواب مناسب
☐ رعایت ایمنی مواد غذایی
☐ خودداری از مصرف الکل و دخانیات
☐ مشورت با پزشک قبل از مصرف دارو یا مکمل جدید
☐ انجام آزمایش‌ها و بررسی‌های توصیه‌شده
☐ توجه به وضعیت روحی و اضطراب
☐ مراجعه پزشکی در صورت مشاهده علائم هشدار
☐ شروع آرام برنامه‌ریزی برای نیازهای نوزاد
پرسش‌های متداول درباره ماه سوم بارداری
آیا در ماه سوم بارداری شکم باید کاملاً بزرگ شده باشد؟
خیر. اندازه شکم در این مرحله بین افراد بسیار متفاوت است و ممکن است هنوز برجستگی مشخصی دیده نشود. عواملی مانند وزن قبل از بارداری، تعداد بارداری‌های قبلی و قدرت عضلات شکم می‌توانند روی ظاهر شکم تأثیر بگذارند.
آیا تهوع در ماه سوم طبیعی است؟
بله. تهوع می‌تواند همچنان ادامه داشته باشد، اگرچه بسیاری از زنان با نزدیک شدن به پایان سه‌ماهه اول کم‌کم احساس بهتری پیدا می‌کنند.
آیا در هفته دوازدهم جنین حرکت می‌کند؟
جنین می‌تواند در این مرحله حرکات کوچکی داشته باشد، اما معمولاً مادر هنوز قادر به احساس کردن آنها نیست.
آیا در ماه سوم جنسیت جنین مشخص می‌شود؟
از نظر زیستی جنسیت جنین از زمان لقاح تعیین شده است، اما تشخیص آن در ماه سوم با روش‌های مختلف ممکن است محدود یا غیرقطعی باشد. زمان و روش مناسب برای بررسی را پزشک مشخص می‌کند.
آیا در ماه سوم باید بیشتر غذا بخورم؟
خیر، منظور از تغذیه در بارداری «دو برابر غذا خوردن» نیست. کیفیت و تنوع مواد غذایی اهمیت بیشتری دارد.
آیا خستگی در ماه سوم طبیعی است؟
بله. خستگی یکی از علائم رایج سه‌ماهه اول است و ممکن است تا پایان این دوره ادامه داشته باشد. بسیاری از زنان در سه‌ماهه دوم انرژی بیشتری پیدا می‌کنند.
آیا می‌توان در ماه سوم ورزش کرد؟
در بسیاری از بارداری‌های سالم، فعالیت بدنی مناسب امکان‌پذیر است؛ اما نوع فعالیت باید با شرایط فرد و توصیه پزشک هماهنگ باشد.
آیا مصرف دارو در ماه سوم مجاز است؟
برخی داروها در بارداری قابل استفاده‌اند و برخی دیگر مناسب نیستند. هیچ دارویی را بدون مشورت پزشک یا داروساز شروع، قطع یا تغییر ندهید.
ماه سوم چه زمانی تمام می‌شود؟
ماه سوم معمولاً با پایان هفته دوازدهم به پایان می‌رسد و پس از آن وارد سه‌ماهه دوم بارداری می‌شوید.
ماه سوم تمام شد؛ حالا وارد سه‌ماهه دوم می‌شویم!
پایان ماه سوم برای بسیاری از مادران یک نقطه عطف دوست‌داشتنی است. جنین از یک موجود بسیار کوچک در هفته‌های ابتدایی، حالا ساختار بدن مشخص‌تری پیدا کرده و رشد آن با سرعت ادامه دارد.
در همین زمان، بسیاری از مادران کم‌کم از شدت تهوع و خستگی اولیه فاصله می‌گیرند و انرژی بیشتری پیدا می‌کنند؛ البته تجربه هر مادر متفاوت است.
در قسمت بعدی مجموعه «همه چیز درباره بارداری ماه‌به‌ماه» هرموساکیدز به سراغ ماه چهارم بارداری می‌رویم؛ ماهی که با ورود به سه‌ماهه دوم، برای بسیاری از مادران با انرژی بیشتر، تغییرات محسوس‌تر شکم و رشد سریع‌تر جنین همراه است.