ماه دوم بارداری یکی از هیجان‌انگیزترین بخش‌های سه‌ماهه اول است؛ زمانی که جنین هنوز بسیار کوچک است، اما با سرعت شگفت‌انگیزی در حال رشد و شکل‌گیری است. در همین چند هفته، ساختارهای مهمی مانند مغز، نخاع، قلب، اندام‌های اولیه و بخش‌هایی از صورت شروع به شکل‌گیری می‌کنند.
در بدن مادر هم تغییرات هورمونی بیشتر می‌شوند و ممکن است علائمی مثل تهوع، خستگی، حساس شدن سینه‌ها، تغییر اشتها و افزایش دفعات ادرار بیشتر احساس شوند.
در این قسمت از مجموعه «همه چیز درباره بارداری ماه‌به‌ماه» هرموساکیدز، قرار است هفته‌های پنجم تا هشتم بارداری را قدم‌به‌قدم بررسی کنیم و ببینیم در این ماه چه اتفاقاتی برای مادر و جنین رخ می‌دهد.
توجه: این مقاله برای آگاهی عمومی نوشته شده و جایگزین نظر پزشک یا ماما نیست. شرایط و علائم هر بارداری می‌تواند متفاوت باشد.
قبل از شروع ماه دوم، ماه اول بارداری را خوانده‌اید؟
اگر تازه متوجه بارداری شده‌اید و می‌خواهید بدانید در هفته‌های ابتدایی چه اتفاقی برای بدن مادر و جنین می‌افتد، پیشنهاد می‌کنیم ابتدا مقاله «ماه اول بارداری» را مطالعه کنید.
در مقاله ماه اول، درباره لقاح، لانه‌گزینی، اولین علائم بارداری، تغذیه، اسیدفولیک، تست بارداری و مراقبت‌های اولیه به طور کامل صحبت کرده‌ایم.
[مطالعه مقاله ماه اول بارداری ←]
ماه دوم بارداری چند هفته است؟
ماه دوم بارداری معمولاً شامل هفته‌های پنجم، ششم، هفتم و هشتم است.
در این مرحله هنوز در ابتدای سه‌ماهه اول بارداری قرار دارید و جنین با سرعت زیادی در حال رشد است.
یکی از نکات جالب این دوره این است که اگرچه اندازه جنین هنوز بسیار کوچک است، اما تغییرات مهمی در بدن او در حال اتفاق افتادن است.
هفته پنجم بارداری؛ قلب و سیستم عصبی در حال شکل‌گیری هستند
در هفته پنجم، بسیاری از مادران تازه متوجه می‌شوند که باردار هستند؛ معمولاً به این دلیل که پریودشان عقب افتاده است.
در همین زمان، رشد سیستم عصبی جنین آغاز شده و ساختارهای اولیه مغز و نخاع در حال شکل‌گیری هستند. قلب نیز شروع به شکل‌گیری می‌کند و فعالیت قلبی در همین حوالی آغاز می‌شود.
در این هفته جنین حدود ۲ میلی‌متر است؛ تقریباً به اندازه یک دانه کنجد.
علائم احتمالی مادر در هفته پنجم
ممکن است بعضی از این علائم را تجربه کنید:
- خستگی
- حساسیت یا درد سینه‌ها
- تهوع
- افزایش حساسیت به بوها
- تغییر ذائقه
- تکرر ادرار
- نوسانات خلقی
- نفخ
- گرفتگی خفیف شکم
- لکه‌بینی خفیف
البته نداشتن این علائم هم لزوماً به معنی وجود مشکل نیست؛ علائم بارداری از فردی به فرد دیگر متفاوت هستند.
هفته ششم بارداری؛ رشد سریع‌تر می‌شود
هفته ششم یکی از دوره‌های مهم رشد جنین است.
در این هفته، ساختارهای اولیه دست‌ها، پاها، گوش‌ها، مغز، کبد و سیستم اسکلتی-عضلانی در حال رشد هستند.
در این مرحله جنین هنوز بسیار کوچک است و ظاهرش با نوزادی که در ذهنمان تصور می‌کنیم فاصله زیادی دارد.
اما همین مجموعه سلول‌های کوچک، در حال طی کردن یکی از سریع‌ترین مراحل رشد خود است.
تهوع بارداری از این هفته بیشتر می‌شود؟
برای بسیاری از زنان، تهوع بارداری از حوالی هفته ششم شروع می‌شود یا شدت بیشتری پیدا می‌کند.
به آن «تهوع صبحگاهی» گفته می‌شود، اما این نام کمی گمراه‌کننده است؛ چون تهوع می‌تواند در هر ساعت از شبانه‌روز اتفاق بیفتد.
برای کاهش تهوع، بعضی افراد با این روش‌ها احساس بهتری پیدا می‌کنند:
- خوردن وعده‌های کوچک‌تر و متعدد
- خالی نگه نداشتن معده
- نوشیدن آب به اندازه کافی
- استراحت بیشتر
- دوری از بوها و غذاهایی که حالت تهوع را تشدید می‌کنند
اگر تهوع و استفراغ به حدی باشد که نتوانید مایعات یا غذا را نگه دارید، باید با پزشک یا ماما مشورت کنید.
هفته هفتم بارداری؛ شکل‌گیری اندام‌های اولیه
در هفته هفتم، رشد جنین همچنان با سرعت زیادی ادامه دارد.
جوانه‌هایی که بعداً به دست‌ها و پاها تبدیل می‌شوند، بیشتر رشد می‌کنند و رشد مغز و سایر اندام‌ها ادامه پیدا می‌کند.
فعالیت قلبی جنین نیز در این دوره آغاز شده است، هرچند اینکه در سونوگرافی دقیقاً چه زمانی فعالیت قلبی دیده شود، به سن دقیق بارداری و نوع سونوگرافی بستگی دارد.
بنابراین اگر در یک بررسی زودهنگام چیزی که انتظارش را داشتید دیده نشد، نباید بدون نظر پزشک نتیجه‌گیری کنید.
هفته هشتم بارداری؛ جنین کم‌کم شکل مشخص‌تری پیدا می‌کند
در پایان هفته هشتم، تغییرات ظاهری جنین بیشتر شده است.
دست‌ها و پاها در حال شکل‌گیری هستند و انگشتان نیز شروع به شکل‌گیری می‌کنند. رشد ریه‌ها و سایر اندام‌های داخلی نیز ادامه دارد.
جنین هنوز بسیار کوچک است، اما نسبت به هفته‌های قبل تغییرات زیادی کرده است.
نکته جالب اینکه ممکن است جنین در این مرحله حرکت‌های کوچکی داشته باشد، اما مادر معمولاً هنوز قادر به احساس کردن آنها نیست.
جنین در ماه دوم چقدر بزرگ است؟
در طول ماه دوم، اندازه جنین از چند میلی‌متر به حدود اندازه یک دانه کشمش در پایان هفته هشتم می‌رسد.
با وجود اندازه بسیار کوچک، این دوره یکی از سریع‌ترین مراحل رشد جنین است.
در همین چند هفته، ساختارهایی که بعدها به اندام‌های اصلی بدن تبدیل می‌شوند، در حال شکل‌گیری هستند.
بدن مادر در ماه دوم چه تغییراتی می‌کند؟
اگر در ماه اول هنوز تغییرات زیادی احساس نمی‌کردید، ممکن است در ماه دوم وضعیت متفاوت شود.
افزایش هورمون‌های بارداری می‌تواند باعث شود علائم واضح‌تر شوند.
خستگی بیشتر
خستگی شدید یکی از علائم رایج سه‌ماهه اول است.
بدن شما در حال انجام تغییرات بزرگی است و افزایش سطح هورمون‌ها نیز می‌تواند احساس خستگی و خواب‌آلودگی ایجاد کند.
حساس شدن سینه‌ها
ممکن است سینه‌ها سنگین‌تر، حساس‌تر یا دردناک شوند.
این تغییرات بخشی از آماده شدن بدن برای دوران شیردهی هستند.
تهوع و استفراغ
تهوع می‌تواند در این ماه بیشتر شود و در برخی افراد همراه با استفراغ باشد.
تغییر اشتها
ممکن است ناگهان بعضی غذاهایی که قبلاً دوست داشتید برایتان جذاب نباشند یا برعکس، هوس غذاهای خاصی کنید.
تغییر حس بویایی و چشایی نیز می‌تواند این وضعیت را تشدید کند.
تکرر ادرار
ممکن است متوجه شوید بیشتر از گذشته نیاز به دستشویی رفتن دارید.
تغییرات خلقی
تغییرات هورمونی، خستگی و هیجانات مربوط به بارداری می‌توانند باعث نوسانات خلقی شوند.
آیا شکم در ماه دوم بارداری بزرگ می‌شود؟
معمولاً در ماه دوم هنوز شکم به شکل واضح بزرگ نشده است.
ممکن است کمی نفخ یا احساس پری شکم داشته باشید، اما این موضوع با بزرگ شدن واقعی شکم در ماه‌های بعد تفاوت دارد.
بنابراین اگر در هفته هشتم هنوز کسی متوجه بارداری شما نمی‌شود، کاملاً طبیعی است.
تغذیه در ماه دوم بارداری چگونه باشد؟
ماه دوم زمان مناسبی برای جدی‌تر گرفتن تغذیه است.
قرار نیست مقدار زیادی بیشتر از قبل غذا بخورید؛ مهم‌تر از حجم غذا، تنوع و کیفیت مواد غذایی است.
یک رژیم متعادل می‌تواند شامل موارد زیر باشد:
- سبزیجات متنوع
- میوه‌ها
- غلات کامل
- حبوبات
- تخم‌مرغ کاملاً پخته
- گوشت و مرغ کاملاً پخته
- ماهی‌های مناسب دوران بارداری
- لبنیات پاستوریزه
- مغزها و دانه‌ها
FDA نیز در توصیه‌های تغذیه‌ای دوران بارداری بر مصرف متنوع سبزیجات، میوه‌ها، غلات، منابع پروتئینی و لبنیات تأکید می‌کند.
اسیدفولیک در ماه دوم؛ هنوز مهم است
اگر پزشک برای شما اسیدفولیک تجویز کرده، مصرف آن را طبق دستور ادامه دهید.
اسیدفولیک برای رشد طبیعی سیستم عصبی جنین اهمیت زیادی دارد و دریافت کافی آن در اوایل بارداری به کاهش خطر نقص‌های لوله عصبی کمک می‌کند.
برای افراد با شرایط معمول، مقدار رایج توصیه‌شده ۴۰۰ میکروگرم اسیدفولیک در روز است؛ اما در برخی شرایط پزشکی ممکن است پزشک دوز متفاوتی تجویز کند.
بنابراین اگر درباره مقدار مناسب مکمل خود مطمئن نیستید، از پزشک یا ماما سؤال کنید.
برای کاهش تهوع ماه دوم چه کار کنیم؟
تهوع می‌تواند یکی از آزاردهنده‌ترین بخش‌های ماه دوم باشد.
چند روش ساده که ممکن است کمک‌کننده باشند:
وعده‌های کوچک‌تر بخورید.
به جای سه وعده سنگین، چند وعده کوچک‌تر در طول روز امتحان کنید.
معده را برای مدت طولانی خالی نگذارید.
بعضی افراد با خوردن یک خوراکی ساده قبل از بلند شدن از تخت احساس بهتری پیدا می‌کنند.
آب کافی بنوشید.
اگر نوشیدن مقدار زیادی آب یک‌باره حالت تهوع ایجاد می‌کند، جرعه‌جرعه و در فاصله‌های کوتاه‌تر بنوشید.
غذاهای محرک را شناسایی کنید.
اگر یک بو یا غذای خاص تهوع شما را تشدید می‌کند، فعلاً از آن فاصله بگیرید.
اگر استفراغ شدید باشد یا نتوانید آب و غذا را نگه دارید، حتماً با پزشک تماس بگیرید.
در ماه دوم بارداری چه غذاهایی را با احتیاط بیشتری مصرف کنیم؟
رعایت ایمنی غذایی در تمام دوران بارداری اهمیت دارد.
گوشت و تخم‌مرغ باید کاملاً پخته باشند و لبنیات بهتر است پاستوریزه باشند.
میوه‌ها و سبزیجات خام نیز باید پیش از مصرف به خوبی شسته شوند. FDA توصیه می‌کند محصولات تازه زیر آب جاری به خوبی شسته شوند و برای شستن آنها از صابون یا مواد شوینده استفاده نشود.
همچنین درباره مصرف ماهی بهتر است نوع ماهی و میزان جیوه آن در نظر گرفته شود؛ ماهی‌های مناسب می‌توانند بخشی از یک رژیم سالم در بارداری باشند، اما برخی گونه‌ها جیوه بیشتری دارند و باید از آنها پرهیز یا مصرفشان محدود شود.
آیا قهوه در ماه دوم بارداری مجاز است؟
اگر قهوه می‌نوشید، لازم نیست بدون دلیل دچار نگرانی شوید؛ اما مقدار کافئین روزانه باید محدود باشد.
بهتر است مجموع کافئین دریافتی از قهوه، چای، نوشابه، شکلات و سایر منابع را در نظر بگیرید و درباره حد مناسب مصرف با پزشک خود مشورت کنید.
آیا ورزش در ماه دوم بارداری مجاز است؟
در یک بارداری سالم، فعالیت بدنی معمولاً می‌تواند بخشی از سبک زندگی سالم باشد.
اما اگر قصد شروع یک برنامه ورزشی جدید دارید یا ورزش سنگین انجام می‌دهید، بهتر است برنامه خود را با پزشک یا ماما هماهنگ کنید.
در صورت بروز علائم غیرعادی مانند درد شدید، خونریزی، سرگیجه یا تنگی نفس غیرمعمول هنگام فعالیت، ورزش را متوقف کرده و با پزشک مشورت کنید.
در ماه دوم چه داروهایی مصرف کنیم؟
یکی از اشتباهات رایج این است که تصور کنیم داروهای بدون نسخه همیشه بی‌خطر هستند.
در دوران بارداری حتی داروهای معمولی، مسکن‌ها، مکمل‌های گیاهی و برخی مکمل‌های غذایی می‌توانند نیاز به بررسی داشته باشند.
بنابراین قبل از مصرف هر داروی جدید یا تغییر داروهای قبلی، با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
همچنین اگر دارویی را به صورت منظم مصرف می‌کردید و تازه متوجه بارداری شده‌اید، بدون مشورت پزشک آن را خودسرانه قطع نکنید.
آیا سونوگرافی در ماه دوم انجام می‌شود؟
ممکن است پزشک در ماه دوم برای بررسی وضعیت بارداری سونوگرافی درخواست کند.
در سونوگرافی‌های اوایل بارداری می‌توان مواردی مانند محل بارداری، سن تقریبی بارداری و روند رشد جنین را بررسی کرد.
اما زمان انجام سونوگرافی برای همه افراد یکسان نیست و به شرایط مادر، سابقه پزشکی و نظر پزشک بستگی دارد.
بنابراین اگر هنوز سونوگرافی انجام نداده‌اید، به این معنی نیست که حتماً مشکلی وجود دارد.
مراقبت‌های مهم ماه دوم بارداری
در این ماه بهتر است چند موضوع را جدی‌تر دنبال کنید:
- مراقبت‌های بارداری را شروع یا ادامه دهید.
- مکمل‌های تجویزشده را طبق دستور مصرف کنید.
- تغذیه متنوع داشته باشید.
- آب کافی بنوشید.
- استراحت کافی داشته باشید.
- از الکل و دخانیات دوری کنید.
- در مصرف کافئین احتیاط کنید.
- دارو را بدون مشورت پزشک مصرف نکنید.
- مواد غذایی خام یا غیرپاستوریزه را مصرف نکنید.
- علائم غیرعادی را نادیده نگیرید.
علائم هشدار در ماه دوم بارداری چیست؟
هر نوع خونریزی در بارداری بهتر است با پزشک یا ماما مطرح شود.
اگر خونریزی شدید، درد شدید شکم یا لگن، سرگیجه شدید، غش، درد شدید یک‌طرفه شکم یا احساس ناخوشی شدید داشتید، باید سریعاً ارزیابی پزشکی دریافت کنید.
برای تشخیص علت علائم، به اطلاعات اینترنتی یا تجربه دیگران تکیه نکنید.
حالا وقت خرید سیسمونی است؟
احتمالاً هنوز نه!
ماه دوم هنوز زمان خیلی ابتدایی بارداری است و تمرکز اصلی بهتر است روی سلامت مادر، مراقبت‌های پزشکی، تغذیه و رشد جنین باشد.
با این حال، اگر عاشق برنامه‌ریزی هستید، می‌توانید از همین ماه ایده جمع کنید، لیست وسایل مورد نیاز را ببینید و با محصولات مختلف آشنا شوید.
هرموساکیدز هم قرار است در ادامه این مسیر همراه شما باشد؛ از آشنایی با نیازهای نوزاد گرفته تا انتخاب لباس‌های ظریف و راحت، وسایل کاربردی و لوازم مورد نیاز کوچولویی که قرار است چند ماه دیگر وارد زندگی‌تان شود. 🤍
چک‌لیست ماه دوم بارداری
☐ ادامه مصرف اسیدفولیک طبق توصیه پزشک
☐ تنظیم وقت مراقبت‌های بارداری
☐ توجه به تغذیه و ایمنی مواد غذایی
☐ نوشیدن آب کافی
☐ استراحت و خواب کافی
☐ محدود کردن کافئین
☐ خودداری از مصرف الکل و دخانیات
☐ مصرف نکردن دارو بدون مشورت
☐ توجه به شدت تهوع و استفراغ
☐ مراجعه پزشکی در صورت خونریزی یا درد غیرعادی
☐ شروع آرام برنامه‌ریزی برای ماه‌های آینده
پرسش‌های متداول درباره ماه دوم بارداری
آیا در ماه دوم بارداری ضربان قلب جنین تشکیل شده است؟
قلب و عروق اولیه در همین هفته‌های ابتدایی شکل می‌گیرند و فعالیت قلبی معمولاً در حوالی هفته‌های ابتدایی بارداری آغاز می‌شود. اینکه در سونوگرافی چه زمانی فعالیت قلبی دیده شود، به سن دقیق بارداری و شرایط بررسی بستگی دارد.
آیا نداشتن تهوع در ماه دوم طبیعی است؟
بله. همه زنان باردار تهوع را تجربه نمی‌کنند. شدت و زمان شروع علائم در افراد مختلف متفاوت است.
آیا بزرگ شدن شکم در ماه دوم طبیعی است؟
ممکن است نفخ داشته باشید، اما معمولاً در این مرحله هنوز شکم به شکل واضح مانند ماه‌های بعد بزرگ نشده است.
آیا می‌توان در ماه دوم ورزش کرد؟
در بسیاری از بارداری‌های سالم، فعالیت بدنی مناسب امکان‌پذیر است؛ اما نوع و شدت فعالیت باید با شرایط فرد هماهنگ باشد.
آیا در ماه دوم باید بیشتر غذا بخورم؟
لزومی ندارد صرفاً به دلیل بارداری حجم غذای خود را به شکل چشمگیری افزایش دهید. کیفیت، تنوع و تعادل غذایی اهمیت زیادی دارد.
آیا مصرف اسیدفولیک در ماه دوم هنوز ضروری است؟
اسیدفولیک در اوایل بارداری اهمیت زیادی دارد و معمولاً مصرف آن طبق توصیه پزشک ادامه پیدا می‌کند. مقدار مناسب برای هر فرد ممکن است متفاوت باشد.
آیا می‌توان در ماه دوم جنسیت جنین را فهمید؟
در این مرحله برای تعیین جنسیت از روش‌های معمول تصویربرداری هنوز خیلی زود است. روش و زمان مناسب بررسی جنسیت به شرایط بارداری و نوع آزمایش یا سونوگرافی بستگی دارد.
آیا احساس درد خفیف شکم در ماه دوم طبیعی است؟
گرفتگی یا درد خفیف ممکن است در اوایل بارداری اتفاق بیفتد، اما درد شدید، مداوم یا همراه با خونریزی نیاز به ارزیابی پزشکی دارد.
اگر در ماه دوم خیلی خسته باشم طبیعی است؟
خستگی در سه‌ماهه اول بسیار شایع است و تغییرات هورمونی می‌توانند در آن نقش داشته باشند. با این حال، خستگی شدید یا غیرمعمول را بهتر است با پزشک مطرح کنید.
ماه دوم تمام شد؛ حالا چه اتفاقی می‌افتد؟
ماه دوم یکی از سریع‌ترین دوره‌های رشد جنین است. در پایان هفته هشتم، ساختارهای مهم بدن در حال شکل‌گیری هستند و مادر نیز ممکن است با مجموعه‌ای از علائم جدید مانند تهوع، خستگی و تغییرات اشتها روبه‌رو شود.
اما این تازه ابتدای مسیر است.
در ماه سوم بارداری، جنین رشد بیشتری می‌کند، شکل بدن مشخص‌تر می‌شود و مادر به پایان سه‌ماهه اول نزدیک‌تر خواهد شد.
در قسمت بعدی مجموعه «همه چیز درباره بارداری ماه‌به‌ماه» هرموساکیدز، سراغ ماه سوم بارداری می‌رویم و هفته‌های نهم تا دوازدهم را بررسی می‌کنیم.
[مطالعه مقاله ماه سوم بارداری ←]