ماه پنجم بارداری یکی از هیجان‌انگیزترین بخش‌های مسیر بارداری است؛ ماهی که شکم مادر بیشتر نمایان می‌شود و جنین با سرعت قابل توجهی رشد می‌کند. برای بسیاری از مادران، این ماه می‌تواند با یک اتفاق به‌یادماندنی همراه باشد: احساس اولین حرکت‌های جنین.
در این هفته‌ها، جنین دیگر فقط در حال رشد اندازه نیست؛ مغز، سیستم عصبی، استخوان‌ها، عضلات و حواس او به تکامل خود ادامه می‌دهند و بدنش هر روز هماهنگ‌تر می‌شود.
در این قسمت از مجموعه «همه چیز درباره بارداری ماه‌به‌ماه» هرموساکیدز، سراغ هفته‌های ۱۷ تا ۲۰ بارداری می‌رویم و بررسی می‌کنیم در بدن مادر و جنین چه اتفاقاتی می‌افتد، اولین حرکات جنین چه حسی دارند، سونوگرافی آنومالی چیست، مادر در این ماه به چه مواد غذایی بیشتری نیاز دارد و چه نکاتی را بهتر است جدی بگیرد.
توجه: این مقاله با هدف افزایش آگاهی نوشته شده و جایگزین مراقبت‌های پزشکی، تشخیص یا توصیه پزشک و ماما نیست. شرایط و نیازهای هر بارداری می‌تواند متفاوت باشد.
ماه پنجم بارداری چند هفته است؟
ماه پنجم بارداری معمولاً شامل هفته‌های ۱۷، ۱۸، ۱۹ و ۲۰ است.
این ماه تقریباً هم‌زمان با رسیدن به نیمه بارداری است؛ یعنی در پایان هفته بیستم، تقریباً نیمی از مسیر ۴۰ هفته‌ای بارداری طی شده است.
البته تقسیم بارداری به «ماه» همیشه دقیقاً با هفته‌ها منطبق نیست و پزشکان معمولاً برای پیگیری بارداری از هفته بارداری استفاده می‌کنند.
هفته هفدهم؛ جنین در حال ذخیره چربی است
در هفته هفدهم، رشد جنین ادامه دارد و بدن او شروع به ایجاد ذخایر چربی می‌کند. این چربی در ادامه بارداری برای تنظیم دمای بدن و تأمین انرژی اهمیت پیدا می‌کند.
استخوان‌ها نیز به تدریج محکم‌تر می‌شوند و عضلات جنین فعال‌تر شده‌اند.
ممکن است جنین در رحم حرکات زیادی داشته باشد، اما مادر هنوز آنها را به‌طور واضح احساس نکند.
در این هفته ممکن است تغییرات بدن مادر نیز بیشتر شود و رحم به اندازه‌ای بزرگ شده باشد که شکم بارداری کاملاً قابل مشاهده‌تر شود.
هفته هجدهم؛ حواس جنین بیشتر رشد می‌کنند
در هفته هجدهم، سیستم عصبی جنین به رشد خود ادامه می‌دهد و ارتباط میان مغز و بدن پیچیده‌تر می‌شود.
جنین می‌تواند دست‌ها و پاهای خود را حرکت دهد و حرکاتش هماهنگ‌تر از قبل شده‌اند.
یکی از اتفاقات جالب این دوره، ادامه رشد شنوایی است. ساختارهای گوش در حال تکامل هستند و جنین به تدریج توانایی دریافت صداها را پیدا می‌کند.
به همین دلیل بسیاری از والدین از این ماه دوست دارند با جنین صحبت کنند یا برایش موسیقی آرام پخش کنند.
البته نیازی نیست صدا را بلند کنید؛ صدای طبیعی و آرام مادر و محیط اطراف کافی است.
هفته نوزدهم؛ پوست جنین یک پوشش محافظ پیدا می‌کند
در هفته نوزدهم، پوست جنین همچنان بسیار ظریف است و به تدریج با ماده‌ای سفید و چرب به نام ورنیکس کازئوزا (Vernix caseosa) پوشیده می‌شود.
این لایه به محافظت از پوست جنین در برابر مایع آمنیوتیک کمک می‌کند.
موهای بسیار ظریف بدن جنین نیز که به آنها لانگو (Lanugo) گفته می‌شود، در این دوره دیده می‌شوند.
این موهای ظریف موقتی هستند و در ادامه بارداری معمولاً از بین می‌روند.
هفته بیستم؛ نیمی از مسیر را طی کرده‌اید!
هفته بیستم یکی از نقاط مهم بارداری است.
در این زمان جنین تقریباً به اندازه یک موز بزرگ است و بدن او نسبت به ماه‌های ابتدایی بسیار متناسب‌تر شده است.
در این هفته ممکن است حرکات جنین برای مادر قابل احساس‌تر شوند؛ البته اگر هنوز حرکتی احساس نکرده‌اید، لزوماً به معنی وجود مشکل نیست.
یکی از مهم‌ترین بررسی‌های این دوره نیز سونوگرافی آنومالی یا سونوگرافی دقیق ساختار جنین است که معمولاً در حوالی اواسط بارداری انجام می‌شود.
اولین حرکت جنین چه حسی دارد؟
برای بسیاری از مادران، این قسمت یکی از شیرین‌ترین بخش‌های بارداری است.
حرکت‌های ابتدایی جنین ممکن است اصلاً شبیه «لگد» نباشند.
بعضی مادران آن را شبیه:
- قلقلک داخل شکم
- حباب‌های کوچک
- بال‌زدن پروانه
- ضربه بسیار آرام
- تکان یا لرزش کوچک
توصیف می‌کنند.
در ابتدا ممکن است حتی تشخیص اینکه این حس مربوط به حرکت جنین است یا حرکات دستگاه گوارش، دشوار باشد.
با گذشت زمان، حرکات واضح‌تر می‌شوند و مادر راحت‌تر آنها را تشخیص می‌دهد.
اگر در ماه پنجم حرکت جنین را احساس نکردم، نگران شوم؟
نه لزوماً.
زمان احساس اولین حرکت‌های جنین برای همه مادران یکسان نیست.
اگر اولین بارداری شما باشد، ممکن است دیرتر متوجه حرکات شوید؛ همچنین محل جفت و وضعیت قرارگیری جنین می‌تواند روی احساس حرکت‌ها تأثیر بگذارد.
مهم این است که در ویزیت‌های دوران بارداری، رشد و سلامت جنین توسط پزشک یا ماما پیگیری شود.
بعدتر که الگوی حرکات جنین برای شما مشخص شد، تغییر محسوس در حرکات جنین موضوعی است که باید جدی گرفته شود و در صورت نگرانی بهتر است با تیم درمانی تماس بگیرید.
سونوگرافی آنومالی چیست؟
یکی از مهم‌ترین اتفاقات پزشکی حوالی ماه پنجم، سونوگرافی آنومالی یا سونوگرافی اواسط بارداری است.
در این سونوگرافی، پزشک یا متخصص سونوگرافی ساختارهای مختلف جنین را با دقت بیشتری بررسی می‌کند.
مواردی مانند:
- مغز
- صورت
- ستون فقرات
- قلب
- معده
- کلیه‌ها
- اندام‌ها
- رشد کلی جنین
می‌توانند مورد بررسی قرار بگیرند.
همچنین محل جفت و برخی ویژگی‌های مربوط به بارداری نیز ارزیابی می‌شوند.
این سونوگرافی برای پیدا کردن بعضی ناهنجاری‌های ساختاری انجام می‌شود، اما هیچ سونوگرافی نمی‌تواند سلامت جنین را به‌طور صددرصد تضمین کند.
زمان انجام این بررسی بسته به سیستم مراقبت بارداری و شرایط مادر متفاوت است، اما معمولاً در اواسط سه‌ماهه دوم انجام می‌شود.
آیا سونوگرافی آنومالی همان سونوگرافی تعیین جنسیت است؟
خیر.
هدف اصلی سونوگرافی آنومالی، بررسی دقیق‌تر ساختار و رشد جنین است.
با این حال، اگر وضعیت جنین مناسب باشد، ممکن است جنسیت نیز در همین سونوگرافی قابل مشاهده باشد.
اگر جنسیت برای شما اهمیت دارد، می‌توانید هنگام انجام سونوگرافی درباره امکان مشاهده آن از متخصص سؤال کنید.
بدن مادر در ماه پنجم چه تغییراتی می‌کند؟
در این ماه تغییرات ظاهری بدن معمولاً بیشتر قابل مشاهده می‌شوند.
ممکن است:
- شکم بزرگ‌تر شود.
- سینه‌ها همچنان رشد کنند.
- اشتها تغییر کند.
- پوست شکم کشیده شود.
- کمر درد بیشتری احساس شود.
- گرفتگی عضلات پا ایجاد شود.
- یبوست یا سوزش معده ادامه داشته باشد.
- ترشحات واژن افزایش پیدا کنند.
هر بارداری متفاوت است و ممکن است یک مادر بسیاری از این علائم را داشته باشد و مادر دیگری فقط چند مورد را تجربه کند.
درد کمر در ماه پنجم
با بزرگ‌تر شدن رحم، مرکز ثقل بدن تغییر می‌کند و فشار بیشتری روی عضلات کمر وارد می‌شود.
همچنین هورمون‌های بارداری باعث شل‌تر شدن برخی رباط‌ها و مفاصل می‌شوند.
برای کاهش ناراحتی می‌توانید با تأیید پزشک:
- وضعیت نشستن خود را اصلاح کنید.
- از ایستادن طولانی‌مدت خودداری کنید.
- کفش راحت بپوشید.
- هنگام استراحت از بالش برای حمایت بدن استفاده کنید.
- فعالیت بدنی مناسب بارداری داشته باشید.
اگر کمردرد شدید است یا همراه با خونریزی، تب، درد هنگام ادرار یا دردهای منظم شکمی است، باید بررسی پزشکی انجام شود.
گرفتگی پا در بارداری
گرفتگی عضلات پا، به‌خصوص در شب، در دوران بارداری نسبتاً شایع است.
وقتی گرفتگی اتفاق می‌افتد، کشش ملایم عضله و ماساژ می‌تواند کمک‌کننده باشد.
اما اگر درد و تورم قابل توجه فقط در یک پا ایجاد شود، مخصوصاً اگر با قرمزی یا گرمی آن ناحیه همراه باشد، باید سریعاً با پزشک تماس بگیرید؛ چون در بارداری احتمال لخته خون افزایش می‌یابد.
تغییرات پوست در ماه پنجم
ممکن است در این ماه تغییرات پوستی بیشتری مشاهده کنید.
برای مثال:
خط تیره شکم
خطی تیره از قسمت پایین شکم به سمت ناف یا بالاتر ممکن است ایجاد شود که به آن Linea Nigra گفته می‌شود.
تیرگی پوست
برخی قسمت‌های بدن مانند نوک سینه‌ها، زیر بغل یا نواحی دیگر ممکن است تیره‌تر شوند.
ملاسما
لکه‌های تیره روی صورت نیز ممکن است در دوران بارداری بیشتر شوند.
برای کاهش تشدید لک‌های پوستی، محافظت از پوست در برابر نور خورشید اهمیت دارد.
خارش شکم در ماه پنجم
با بزرگ شدن شکم و کشیده شدن پوست، ممکن است پوست شکم خشک یا خارش‌دار شود.
استفاده از مرطوب‌کننده مناسب می‌تواند خشکی پوست را کاهش دهد.
اما اگر خارش شدید، مداوم و به‌خصوص در کف دست‌ها و کف پاها باشد یا شب‌ها شدت بیشتری پیدا کند، بهتر است حتماً با پزشک مطرح شود؛ زیرا در برخی موارد خارش شدید می‌تواند نشانه یک بیماری مرتبط با بارداری به نام کلستاز داخل‌کبدی بارداری باشد.
تغذیه در ماه پنجم؛ حالا کیفیت غذا اهمیت بیشتری دارد
با رشد سریع‌تر جنین، نیاز بدن به برخی مواد مغذی افزایش پیدا می‌کند.
در رژیم غذایی خود سعی کنید منابع متنوعی از:
- پروتئین
- آهن
- کلسیم
- ویتامین D
- فولات
- ید
- اسیدهای چرب امگا ۳
داشته باشید.
منابع مناسب می‌توانند شامل گوشت کاملاً پخته، تخم‌مرغ کاملاً پخته، حبوبات، لبنیات پاستوریزه، سبزیجات، میوه‌ها، مغزها و ماهی‌های مناسب دوران بارداری باشند.
آهن؛ یکی از مواد مغذی مهم در سه‌ماهه دوم
نیاز بدن به آهن در دوران بارداری افزایش پیدا می‌کند؛ چون حجم خون مادر افزایش یافته و جنین نیز برای رشد خود به آهن نیاز دارد.
کمبود آهن می‌تواند باعث کم‌خونی شود.
منابع غذایی آهن شامل:
- گوشت قرمز کم‌چرب
- مرغ
- ماهی
- عدس
- لوبیا
- نخود
- سبزیجات برگ سبز
- غلات غنی‌شده
هستند.
مکمل آهن را بهتر است طبق نظر پزشک مصرف کنید و از مصرف خودسرانه دوزهای بالا خودداری کنید.
کلسیم برای چه چیزی لازم است؟
کلسیم برای رشد استخوان‌ها و دندان‌های جنین اهمیت دارد و بدن مادر نیز به آن نیاز دارد.
منابع غذایی خوب کلسیم شامل:
- شیر
- ماست
- پنیر پاستوریزه
- برخی نوشیدنی‌های گیاهی غنی‌شده
- کنجد
- برخی سبزیجات برگ سبز
هستند.
اگر از لبنیات استفاده نمی‌کنید، درباره جایگزین‌های مناسب با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت کنید.
ماهی در بارداری؛ مفید اما با انتخاب درست
ماهی می‌تواند منبع خوبی از پروتئین و اسیدهای چرب امگا ۳ باشد.
اما همه ماهی‌ها برای مصرف زیاد در دوران بارداری مناسب نیستند، زیرا بعضی گونه‌ها جیوه بیشتری دارند.
به همین دلیل بهتر است ماهی‌هایی را انتخاب کنید که جیوه کمی دارند و از گونه‌های پرجیوه دوری کنید.
اگر درباره نوع ماهی مصرفی خود مطمئن نیستید، از پزشک یا متخصص تغذیه راهنمایی بگیرید.
کافئین در ماه پنجم چقدر مجاز است؟
در دوران بارداری توصیه می‌شود مصرف کافئین محدود شود.
کافئین فقط در قهوه وجود ندارد؛ چای، نوشابه‌های کولا، شکلات و بعضی نوشیدنی‌های انرژی‌زا نیز می‌توانند کافئین داشته باشند.
ACOG مصرف کمتر از ۲۰۰ میلی‌گرم کافئین در روز را در دوران بارداری معمولاً در محدوده‌ای می‌داند که با افزایش خطر سقط جنین یا زایمان زودرس ارتباطی نشان نداده است.
اگر مقدار کافئین مصرفی خود را نمی‌دانید، برچسب محصول را بررسی کنید.
آب و فیبر؛ دو دوست خوب مادر باردار
یبوست یکی از مشکلات نسبتاً رایج دوران بارداری است.
برای کمک به عملکرد بهتر دستگاه گوارش:
- آب کافی بنوشید.
- میوه و سبزیجات بیشتری مصرف کنید.
- غلات کامل و حبوبات را در رژیم غذایی قرار دهید.
- تا حد امکان فعال بمانید.
اگر یبوست شدید یا طولانی‌مدت دارید، قبل از مصرف ملین با پزشک یا ماما مشورت کنید.
ورزش در ماه پنجم
اگر پزشک محدودیتی برای فعالیت شما تعیین نکرده باشد، ادامه فعالیت بدنی مناسب می‌تواند مفید باشد.
پیاده‌روی، شنا و تمرین‌های مخصوص دوران بارداری از گزینه‌هایی هستند که بسیاری از مادران می‌توانند از آنها استفاده کنند.
هنگام ورزش:
- آب کافی بنوشید.
- بیش از حد خود را خسته نکنید.
- از فعالیت‌هایی که احتمال سقوط یا ضربه به شکم دارند دوری کنید.
- در هوای بسیار گرم با احتیاط بیشتری فعالیت کنید.
اگر هنگام ورزش دچار خونریزی، سرگیجه شدید، درد قفسه سینه، تنگی نفس غیرعادی، درد شدید یا خروج مایع از واژن شدید، فعالیت را متوقف کرده و ارزیابی پزشکی دریافت کنید.
خواب در ماه پنجم
با بزرگ‌تر شدن شکم ممکن است پیدا کردن یک وضعیت راحت برای خواب سخت‌تر شود.
خوابیدن به پهلو می‌تواند برای بسیاری از مادران راحت‌تر باشد و می‌توانید با قرار دادن یک بالش بین زانوها یا زیر شکم، راحتی بیشتری ایجاد کنید.
اگر خواب شبانه‌تان مختل شده است، چرت کوتاه در طول روز و داشتن یک برنامه منظم خواب می‌تواند کمک کند.
آیا می‌توان در ماه پنجم سفر کرد؟
در یک بارداری سالم، بسیاری از زنان می‌توانند در این دوره سفر کنند.
اما قبل از سفرهای طولانی بهتر است شرایط خود را با پزشک بررسی کنید.
اگر با خودرو سفر می‌کنید، کمربند ایمنی را همیشه ببندید؛ قسمت پایینی کمربند باید زیر شکم و روی استخوان لگن قرار بگیرد و بخش شانه‌ای از میان سینه‌ها عبور کند.
در سفرهای طولانی نیز بهتر است مرتب وضعیت بدن را تغییر دهید و در صورت امکان برای حرکت و راه رفتن کوتاه توقف داشته باشید.
مراقبت از دندان‌ها را فراموش نکنید
تغییرات هورمونی بارداری می‌تواند لثه‌ها را حساس‌تر کند.
اما بارداری دلیل خوبی برای به تعویق انداختن مراقبت‌های دندان‌پزشکی نیست.
مسواک زدن منظم، نخ دندان و مراجعه به دندان‌پزشک در صورت وجود مشکل اهمیت دارد.
اگر دندان‌درد یا عفونت دندان دارید، آن را تا بعد از زایمان به تعویق نیندازید و حتماً پزشک و دندان‌پزشک را از بارداری خود مطلع کنید.
حالا وقت فکر کردن به وسایل نوزاد است؟
ماه پنجم می‌تواند زمان خوبی برای برنامه‌ریزی باشد، نه الزاماً خرید همه چیز.
حالا که بارداری برای شما ملموس‌تر شده، می‌توانید یک فهرست از وسایل ضروری تهیه کنید و خریدها را به تدریج انجام دهید.
برای مثال:
- لباس‌های نوزادی
- پوشک و لوازم بهداشتی
- محل خواب نوزاد
- کالسکه
- صندلی خودرو
- حوله و پتوی مناسب
- وسایل شیردهی
- وسایل حمام نوزاد
در هرموساکیدز نیز می‌توانید در کنار مطالعه این مجموعه، محصولات مختلف سیسمونی، لباس نوزادی و وسایل مورد نیاز کودک را بررسی کنید.
پیشنهاد می‌کنیم قبل از خرید، اول لیست نیازهای واقعی خود را تهیه کنید؛ چون خیلی از وسایلی که در لیست‌های سیسمونی دیده می‌شوند، الزاماً برای هر خانواده ضروری نیستند.
از این ماه یک دفترچه بارداری داشته باشید
یک ایده ساده اما دوست‌داشتنی:
از ماه پنجم شروع کنید یک دفترچه برای خاطرات بارداری داشته باشید.
در آن می‌توانید بنویسید:
- اولین روزی که حرکت جنین را احساس کردید
- اولین سونوگرافی مهم
- وزن و تغییرات بدن
- اسم‌هایی که برای نوزاد دوست دارید
- احساسات و خاطرات این روزها
- عکس‌های ماه‌به‌ماه شکم
سال‌ها بعد، همین یادداشت‌های ساده می‌توانند به یکی از باارزش‌ترین یادگاری‌های دوران بارداری تبدیل شوند. 🤍
چه زمانی باید سریعاً به پزشک مراجعه کرد؟
برخی علائم در بارداری نیاز به بررسی سریع دارند.
در صورت مشاهده مواردی مانند:
- خونریزی واژینال
- خروج مایع از واژن
- درد شدید یا مداوم شکم
- درد شدید قفسه سینه
- تنگی نفس قابل توجه
- سردرد شدید یا غیرمعمول
- اختلال دید
- تب
- تورم ناگهانی و شدید
- درد و تورم یک‌طرفه پا
- کاهش یا تغییر نگران‌کننده حرکات جنین پس از زمانی که الگوی حرکات برای شما مشخص شده است
با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرید.
در شرایط اورژانسی، مراجعه فوری پزشکی را به تأخیر نیندازید.
چک‌لیست ماه پنجم بارداری
☐ انجام ویزیت‌های منظم بارداری
☐ پیگیری سونوگرافی‌ها و آزمایش‌های توصیه‌شده
☐ توجه به تغذیه متنوع و دریافت پروتئین، آهن و کلسیم کافی
☐ ادامه مصرف مکمل‌های تجویزشده
☐ نوشیدن آب کافی
☐ فعالیت بدنی مناسب در صورت نداشتن منع پزشکی
☐ مراقبت از پوست و استفاده از مرطوب‌کننده
☐ توجه به سلامت دهان و دندان
☐ انتخاب لباس‌های راحت‌تر با رشد شکم
☐ توجه به حرکات جنین و آشنایی تدریجی با الگوی آنها
☐ برنامه‌ریزی برای وسایل ضروری نوزاد
☐ ثبت خاطرات و تغییرات بارداری
پرسش‌های متداول درباره ماه پنجم بارداری
ماه پنجم بارداری از چه هفته‌ای شروع می‌شود؟
ماه پنجم معمولاً شامل هفته‌های ۱۷ تا ۲۰ بارداری است. با این حال، پزشکان برای پیگیری دقیق‌تر بارداری معمولاً از شماره هفته استفاده می‌کنند.
آیا در ماه پنجم باید حرکت جنین را احساس کنم؟
ممکن است احساس کنید، اما الزامی نیست. زمان احساس اولین حرکت‌ها برای مادران مختلف متفاوت است و در بارداری اول ممکن است دیرتر متوجه آنها شوید.
اولین حرکت جنین شبیه چیست؟
حرکت‌های اولیه ممکن است شبیه قلقلک، حباب، بال زدن پروانه یا ضربه‌های بسیار آرام باشند.
آیا در ماه پنجم جنسیت جنین مشخص می‌شود؟
در بسیاری از موارد ممکن است جنسیت در سونوگرافی قابل مشاهده باشد، اما وضعیت جنین و کیفیت تصویر روی امکان تشخیص تأثیر دارند.
سونوگرافی آنومالی در ماه پنجم برای چیست؟
این سونوگرافی برای بررسی دقیق‌تر رشد و ساختارهای بدن جنین انجام می‌شود و می‌تواند بعضی ناهنجاری‌های ساختاری را شناسایی کند.
آیا درد کمر در ماه پنجم طبیعی است؟
کمردرد خفیف می‌تواند در اثر رشد رحم و تغییرات بدن ایجاد شود؛ اما درد شدید، مداوم یا همراه با علائم دیگر باید توسط پزشک بررسی شود.
آیا خارش شکم در ماه پنجم طبیعی است؟
خشکی و کشیده شدن پوست می‌تواند باعث خارش شود. اما خارش شدید و به‌خصوص خارش کف دست و پا باید با پزشک مطرح شود.
آیا در ماه پنجم می‌توان ورزش کرد؟
در بارداری‌های بدون عارضه، فعالیت بدنی مناسب معمولاً امکان‌پذیر است؛ اما نوع و شدت ورزش باید با شرایط مادر هماهنگ باشد.
آیا در ماه پنجم باید بیشتر غذا بخورم؟
افزایش نیاز غذایی به معنی دو برابر غذا خوردن نیست. کیفیت، تنوع و دریافت مواد مغذی اهمیت بیشتری دارد.
آیا ماه پنجم زمان مناسبی برای خرید سیسمونی است؟
می‌توانید از این ماه برنامه‌ریزی و تهیه فهرست وسایل ضروری را شروع کنید. خرید مرحله‌ای می‌تواند از هزینه‌های غیرضروری جلوگیری کند.
ماه پنجم؛ نیمی از مسیر را با خودت آورده‌ای!
ماه پنجم یکی از شیرین‌ترین فصل‌های بارداری است؛ جنین روزبه‌روز قوی‌تر و فعال‌تر می‌شود و مادر هم کم‌کم حضور کوچولوی خود را بیشتر احساس می‌کند.
شاید هنوز چند ماه تا دیدن چهره نوزادتان باقی مانده باشد، اما حالا دیگر این انتظار فقط یک تصور دور نیست؛ هر حرکت کوچک جنین می‌تواند یادآوری باشد که یک زندگی تازه در حال رشد است.
در قسمت بعدی مجموعه «همه چیز درباره بارداری ماه‌به‌ماه» هرموساکیدز، وارد ماه ششم بارداری می‌شویم؛ زمانی که حرکات جنین معمولاً واضح‌تر می‌شوند، شکم رشد بیشتری می‌کند و تغییرات بدن مادر وارد مرحله تازه‌ای می‌شود.
[مطالعه مقاله ماه ششم بارداری ←